Kur djali i një gazetari filloi të luante shah në shkollë, ai kërkoi ndihmën e babait të tij si kundërshtar stërvitor, ndonëse ky i fundit ishte fillestar. Në përpjekje për të gjetur lëvizjen e duhur hapëse, ai provoi edhe zgjedhje të pazakonta – njëra prej të cilave dështoi aq keq, saqë nuk e përdori më kurrë. Por çfarë ndodh kur ajo që duket si lëvizje e keqe në shahun klasik, mund të jetë zgjidhja më e mirë në një variant tjetër të lojës?
Studiuesit kanë analizuar Chess960 – një version i shahun ku figurat në rreshtin e pasmë janë të përziera në mënyrë të rastësishme – dhe zbuluan se lojtarët shpesh përdorin lëvizje të ruajtura në kujtesë, edhe kur ato nuk janë më optimale. Hulumtimi, i publikuar nga National Bureau of Economic Research, tregon se njerëzit i referohen përvojave të kaluara për të marrë vendime, edhe kur rrethanat aktuale janë krejtësisht të reja.
Sipas Yuval Salant, shkencëtar i sjelljes në Northwestern University (Illinois), ky fenomen quhet “primi i kujtesës” – një kosto që vjen nga mbështetja te eksperiencat e kaluara, në vend të analizës së situatës së re. Ekipi analizoi 147,000 lojtarë që luanin Chess960 për herë të parë dhe zbuloi se lëvizjet që ata kishin bërë më parë në shahun standard kishin një probabilitet më të lartë për t’u përsëritur, pavarësisht rregullave të ndryshuara.
Për shembull, lëvizja D2 në D4 është një hapje shumë e përdorur. Nga lojtarët që e kishin përdorur këtë në shahun standard, 20% e përsëritën atë në Chess960 – edhe pse nuk kishte kuptim në shumë skema fillestare. Ndërsa ata që nuk e kishin përdorur më parë, e bënin këtë vetëm në 10% të rasteve.
Programi Stockfish, që vlerëson saktësinë e çdo lëvizjeje në shah, tregoi se shumë prej këtyre zgjedhjeve të bazuara në kujtesë nuk ishin më të mirat e mundshme. Por për lojtarët fillestarë, kujtesa ofronte një strategji mjaft e arsyeshme – derisa rregullat devijonin ndjeshëm dhe kërkonin mendim të ri.
Hulumtimi zbuloi gjithashtu se përvoja ndihmon: tek ata që kishin luajtur mbi 50 herë Chess960, ndikimi i kujtesës u ul nga 4 në 2.5 përqind. Kjo sugjeron se sa më shumë njerëzit përballen me situata të reja, aq më shumë mësojnë të dalin nga kornizat mendore.
Jo rastësisht, këtë variant të shahun e shpiku vetë kampioni Bobby Fischer më 1996, për të sfiduar memorien e lojtarëve dhe për t’i detyruar të mendonin në mënyrë strategjike. Dhe në jetë – njësoj si në Chess960 – të dalësh nga autopiloti dhe të përballesh me të panjohurën me mendje të hapur mund të jetë çelësi i suksesit.
Përmbledhje:
- Kujtesa mund të ndikojë vendimmarrjen edhe kur situatat janë të reja.
- Lojtarët e shahun shpesh përdorin të njëjtat lëvizje edhe në versione me rregulla të ndryshme.
- Eksperienca ndihmon në zvogëlimin e varësisë ndaj zakoneve të vjetra.
Hashtagë:
#Vendimmarrja #Shahu #Chess960 #Kujtesa #StrategjiaJetës #MendimKritik #BobbyFischer