Skanimet e tomografisë kompjuterike (CT), të cilat përdoren për të diagnostikuar një sërë sëmundjesh – nga tumoret dhe gurët në veshka, deri te sëmundje kërcënuese për jetën si aneurizmat dhe mpiksjet e gjakut – mund të shkaktojnë më shumë dëm sesa mendohej më parë. Një studim i ri i publikuar në JAMA Internal Medicine sugjeron se rreth 5% e të gjitha rasteve të reja me kancer në SHBA gjatë vitit 2023 mund të lidhen me rrezatimin nga këto skanime.
Sipas Dr. Rebecca Smith-Bindman nga Universiteti i Kalifornisë në San Francisko, rrezatimi jonizues që lëshojnë skanimet CT është prej kohësh i lidhur me rrezikun e kancerit, por përdorimi i tyre është rritur me 35% që nga viti 2007, kryesisht për shkak të imazherisë me vlerë të ulët, shpesh të panevojshme. Vetëm gjatë vitit 2023, në SHBA u kryen rreth 93 milionë skanime CT, dhe ato mund të jenë shkaktarë të rreth 103,000 rasteve me kancer.
Problemi kryesor, sipas studimit, qëndron në dozën e lartë dhe të ndryshueshme të rrezatimit që lëshohet – shpesh më e madhe sesa nevojitet. Në disa raste, doza e një skanimi në një institucion shëndetësor mund të jetë 50 herë më e lartë se në një tjetër. Më shumë se vetë makineria, operatori i skanimit luan rol të madh në vendosjen e dozës së rrezatimit.
Dr. Dana Smetherman nga Kolegji Amerikan i Radiologëve thekson rëndësinë e informimit të pacientëve për rreziqet dhe përfitimet e këtyre ekzaminimeve. Ajo thekson se skanimet CT, ndryshe nga MRI apo ultratingulli, lëshojnë rrezatim – diçka që shumë pacientë nuk e dinë.
Edhe pse studimi nuk mbështetet në të dhëna reale të pacientëve, por në modele statistikore, ai nxjerr në pah nevojën për kujdes të shtuar në përdorimin e skanimeve CT. Rreziku i mundshëm nga këto skanime është i krahasueshëm me faktorë të tjerë të njohur të rrezikut për kancer, si obeziteti dhe konsumi i alkoolit. Vetëm pirja e duhanit është përgjegjëse për më shumë raste kanceri në SHBA.
Autorët e studimit bëjnë thirrje për ndryshime në praktikat ekzistuese, duke filluar nga heqja dorë nga skanimet me vlerë të ulët dhe duke optimizuar dozën e rrezatimit për çdo skanim. Smith-Bindman beson se pacientët duhet të ndihen të fuqizuar për të pyetur mjekët e tyre: “A mund të përdorni një dozë të ulët në këtë skanim?”
Platforma Know Your Dose e UCSF ndihmon pacientët të kuptojnë se sa rrezatim përfitojnë nga skanimi. P.sh., një skanim i trurit mund të lëshojë aq rrezatim sa 200 deri në 1,600 rreze dentare, ndërsa një skanim abdominal për gurë në veshka mund të arrijë deri në ekuivalentin e 8,000 rrezeve dentare. Në shumë raste, këta gurë mund të diagnostikohen edhe me ultratinguj, të cilët nuk lëshojnë rrezatim.
Aktualisht nuk ka standarde federale për dozat e skanimeve CT, por një nismë e re e Medicare filloi të ndjekë se sa rrezatim lëshojnë skanerët nëpër spitale. Sipas të dhënave paraprake, një e treta e skanimeve tejkalojnë kufijtë e rekomanduar. Deri sa të vendosen rregulla të qarta, mbetet detyrë e pacientëve të kërkojnë më pak rrezatim – një veprim i thjeshtë që mund të bëjë diferencën.
Pikat kryesore:
- Rreth 103,000 raste me kancer në SHBA mund të lidhen me rrezatimin nga skanimet CT.
- Doza e rrezatimit ndryshon shumë nga një spital në tjetrin dhe shpesh është më e lartë se sa nevojitet.
- Pacientët duhet të jenë të informuar dhe të pyesin për opsione me dozë të ulët apo alternativa pa rrezatim.
Hashtag-e:
#Shendeti #Rrezatimi #Kanceri #SkanimeCT #Radiologji #Diagnostikim #MjekesiModerne #Tomografi #UCSF #SiguriaShendetesore #KnowYourDose #TeknologjiMjekesore