Caroline Muller, një shkencëtare klimatike në Institute of Science and Technology Austria (Klosterneuburg), sheh retë ndryshe nga të tjerët. Ajo vizualizon rrjedhjet e ajrit që ngrihet dhe zbret, ngrohet dhe ftohet, duke krijuar stuhi. Sipas saj, me ngrohjen globale, stuhi si ajo e marsit 2025 në Bahía Blanca (Argjentinë), ku pothuajse gjysma e reshjeve vjetore ranë në më pak se 12 orë, po bëhen gjithnjë e më intensive dhe shkatërruese.
Shkencëtarët e atmosferës kanë përdorur për dekada simulime kompjuterike për të kuptuar se si dinamika e ajrit dhe lagështia prodhojnë stuhi, por modelet ekzistuese nuk shpjegonin plotësisht shfaqjen e stuhi më të fuqishme. Një teori 200-vjeçare sugjeron se ajri i ngrohtë mban më shumë lagështi: rreth 7% më shumë për çdo gradë Celsius ngrohje. Megjithatë, reshjet e vëzhguara shpesh tejkalojnë këtë pritje, duke çuar në përmbytje të rënda kur shiu bie mbi toka tashmë të ngopura ose pas valëve të nxehtësisë.
Studimet e Muller zbulojnë se mënyra si retë grumbullohen ndikon në intensitetin e reshjeve. Ajo shpjegon se retë kanë një “jetë të brendshme” që mund t’i fuqizojë ose t’i mbajë më gjatë të qëndrueshme. Për shembull, procesi i ftohjes radiative, ku nxehtësia që reflektohet nga sipërfaqja e Tokës kthehet në hapësirë, krijon rrjedha atmosferike që tërheqin ajrin drejt zonave më të reve, duke formuar më shumë stuhi tropikale.
Hernández Deckers, një shkencëtar atmosferik në National University of Colombia (Bogotá), studion procesin e quajtur entrainment, një përzierje turbulente e ajrit në skajet e reve. Kjo ndikon në zhvillimin e stuhi dhe mund të dobësojë ose fuqizojë reshjet, duke nxitur formimin e grumbujve të reve në zonat më të lagështa. Proceset e tilla janë veçanërisht të rëndësishme në tropikë, ku sistemi i motit është më i thjeshtë dhe reshjet e ardhshme janë më të pasigurta.
Brenda reve, faktorë të tjerë mikrofizik ndikojnë në reshjet ekstreme. Lagështia ndihmon që piklat e shiut të arrijnë tokën pa avulluar shumë, ndërsa temperaturat më të larta prodhojnë më shumë shi sesa borë, që bie më shpejt dhe avullohet më pak. Studimet tregojnë se grumbullimi i reve mund të rrisë reshjet e shkurtra ekstreme deri 30-70%, duke rritur rrezikun e përmbytjeve të shpejta.
Shkencëtarët po përpiqen të parashikojnë se si grumbullimi i reve do të ndryshojë me ngrohjen globale. Modelet e reja globale, të quajtura “storm-resolving models”, mund të kapin struktura të imëta të reve dhe stuhi tropikale, duke ofruar një pamje më realiste të reshjeve të ardhshme. Sidoqoftë, këto simulime kërkojnë qindra herë më shumë fuqinë kompjuterike sesa modelet tradicionale dhe janë të kufizuara në burime dhe kohë.
Të dhënat reale mbeten të pakta, sidomos në tropikë, duke e vështirësuar parashikimin e reshjeve të rënda. Përmbytjet dhe rrëshqitjet e dheut në Venezuelë dhe Kolumbi në qershor 2025 tregojnë pasigurinë e madhe të të dhënave. Megjithatë, matjet e reja nga satelitë dhe radarë të detit tropikal pritet të ofrojnë njohuri më të sakta për grumbullimin e reve dhe reshjet ekstreme.
Studimi i reve që grumbullohen mund të përmirësojë parashikimet e reshjeve ekstreme dhe të ndihmojë vendet të përgatiten më mirë për përmbytje, duke minimizuar dëmet dhe humbjet njerëzore. Si thotë Muller, për të kuptuar reshjet e shpejta dhe stuhi të fuqishme, duhet të shikojmë jo vetëm retë, por edhe mjedisin përreth tyre.
Përmbledhje:
- Grumbullimi i reve mund të rrisë reshjet e shkurtra ekstreme deri 30-70%.
- Proceset mikrofizike dhe turbulenca brenda reve fuqizojnë stuhi tropikale.
- Të dhënat satelitore dhe simulimet e reja globale do të përmirësojnë parashikimet dhe gatishmërinë ndaj përmbytjeve.
Hashtag: #StuhitëEkstreme #NgrohjaGlobale #ReshjetTropikale #Klimat #ShkencaAtmosferike #MullerDeckers #ParashikimiIMotit #Tropikët