Një ekspeditë britanike befasoi botën e alpinizmit këtë maj, duke arritur majën e Everestit dhe u kthyer në më pak se një javë – një rekord i mundshëm i arritur me ndihmën e një elementi të pazakontë: gazi kseno. Zakonisht, ngjitja në majën më të lartë në botë kërkon 6 deri në 10 javë për shkak të nevojës për aklimatizim ndaj mungesës së oksigjenit në lartësi ekstreme. Por kjo skuadër, pjesë e organizatës bamirëse ThruDark, e kreu këtë rrugëtim për vetëm 3 ditë, duke përdorur si ndihmesë gazin kseno.
Ekipi britanik përfshinte edhe ish-pjesëtarë të forcave speciale dhe u trajnua intensivisht për më shumë se 10 javë, duke përfshirë fjetje në tenda hipoksike dhe stërvitje me maska që reduktonin sasinë e oksigjenit. Përpara nisjes, ata udhëtuan në Gjermani për të testuar efektin e gazit kseno nën mbikëqyrjen e anesteziologut Michael Fries, i cili beson se ky gaz mund të rrisë numrin e qelizave të kuqe të gjakut, duke përmirësuar kështu transportin e oksigjenit në muskuj.
Megjithëse nuk ka shumë kërkime të miratuara shkencërisht për përdorimin e kseno-s në alpinizëm, disa alpinistë besojnë se kjo mund të shkurtojë kohën e qëndrimit në kushte ekstreme dhe të rrisë sigurinë gjatë ngjitjeve. “Nëse kjo mund ta bëjë ngjitjen më të sigurt për këdo, atëherë ia vlen të mendohet”, tha një prej anëtarëve të ekspeditës, Stazicker. Megjithatë, ai vetë e përshkroi përvojën me kseno si “pak marramendëse, si të ishe pak i dehur”.
Përdorimi i këtij gazi nuk është pa polemika. Kseno është futur në listën e substancave të ndaluara nga Agjencia Botërore Antidoping që nga viti 2014. Kritika të tjera lidhen me ndikimin potencial që kjo mund të ketë në industrinë e turizmit në Nepal, pasi reduktimi i kohës së ngjitjes mund të dëmtojë ekonominë lokale që varet nga shërbimet e guidave dhe sherpave.
Por çfarë është në të vërtetë gazi kseno? Ai është një gaz i rrallë, pa ngjyrë dhe pa erë, i pranishëm në atmosferën e Tokës në sasi të vogla. Tradicionalisht është përdorur në ndriçim (si në fenerë makinash dhe projektorë filmash) dhe në mjekësi si anestezik. Megjithatë, mjekët paralajmërojnë se në përqendrime të larta mund të shkaktojë humbje ndjenje, marramendje, madje edhe vdekje.
Ekspertët janë skeptikë për ndikimin e vërtetë të kseno-s në performancën në lartësi. Ndërsa gazi mund të rrisë prodhimin e eritropoietinës – hormon që nxit krijimin e qelizave të kuqe – kjo nuk përkthehet domosdoshmërisht në përmirësim të performancës në lartësi ekstreme. Në mbi 4000 metra lartësi, ka pak efekt në përmirësimin e transportit të oksigjenit, dhe në 8848 metra – siç është Everest – ndikimi është thuajse i papërfillshëm.
Suksesi i kësaj ekspedite më shumë i atribuohet përdorimit të oksigjenit shtesë (8 litra në minutë gjatë ngjitjes), stërvitjes ekstreme fizike dhe përgatitjes paraprake në kushte hipoksike. Kseno, në këtë rast, mund të ketë qenë më shumë një eksperiment sesa një faktor real ndikues, por ka hapur diskutime të rëndësishme mbi të ardhmen e ngjitjeve në majat më të larta të botës.
Pikat kryesore:
- Një ekip britanik ngjiti Everestin dhe u kthye në më pak se një javë, me ndihmën e gazit kseno.
- Nuk ka prova shkencore se kseno përmirëson performancën në lartësi ekstreme.
- Përdorimi i kseno-s në alpinizëm ka ngjallur debat mbi sigurinë, etikën dhe ndikimin ekonomik në Nepal.
Hashtagë:
#Everest2025 #XenonGas #AlpinizmiModern #GaziKseno #NgjitjeEkstreme #TeknologjiNeSport #ShkencaESportit #Nepal #ThruDark #MountaineeringFuture