Nëse je ndër ata që e shijojnë sushi-n gjatë drekës, ndoshta duhet të falënderosh algën e njohur si laver, që rritet në brigjet e Uellsit të Veriut. Kjo algë modeste, e përdorur për shekuj në kuzhinën uellsiane, është themeli i nori-s – përbërësit kryesor të sushi-t në Japoni. Por roli i saj jetik nuk do të zbulohej pa punën e palodhur të një shkencëtareje britanike, Kathleen Drew-Baker, e cila, edhe pse nuk vizitoi kurrë Japoninë, u bë një figurë e shenjtë atje.
E lindur në Leigh (Greater Manchester), Drew-Baker ishte ndër gratë e para të arsimuara në shkencë në Mbretërinë e Bashkuar. Ajo studioi botanike në Universitetin e Manchesterit, duke fituar titullin e parë dhe një master që më pas do ta çonte drejt kërkimeve të specializuara mbi algat detare. Në vitet 1920, ajo kaloi një periudhë kërkimore në Kaliforni dhe Hawai, por zbulimi më i rëndësishëm i jetës së saj ndodhi shumë më afër – në brigjet e Anglesey (Uells).
Në një udhëtim në vitin 1949 në Rhosneigr (Anglesey), Drew-Baker mblodhi disa mostra të algës porphyra – e njëjta që përdoret për laverbread – dhe eksperimentoi me to në laborator. Duke shtuar guaskë në një pjatë me ujë të kripur dhe alga, ajo pa se sporat u vendosën në guaskë dhe formuan një substancë të kuqe të quajtur Conchocelis rosea. Shkencëtarët kishin menduar më parë se kjo ishte një specie më vete – por Kathleen kuptoi se ishte një fazë e ndërmjetme e së njëjtës algë. Ky zbulim i thjeshtë, i publikuar në vetëm 100 rreshta në revistën Nature, do të ndryshonte fatin e një industrie të tërë.
Në atë kohë, industria japoneze e nori-t – algës që përdoret për të mbështjellë sushi-n – ishte në rënie për shkak të ndotjes dhe motit ekstrem. Zbulimi i Drew-Baker tregoi se nori nuk zhdukej midis sezonëve, por vetëm kalonte në një fazë tjetër zhvillimi që kërkonte një “shtëpi”, si guaskat e përdorura në eksperimentin e saj. Me vendosjen e guaskave në rrjeta të mëdha në det, prodhimi i nori-t mund të bëhej i qëndrueshëm dhe i parashikueshëm.
Sot, industria e nori-t në Japoni kap vlera shumë miliardëshe – mbi 2 miliardë euro në vit – dhe produkti është pjesë e përditshme e dietës japoneze. Në Britani dhe më tej, sushi është bërë pjesë e kulturës moderne ushqimore – madje është produkti më i shitur në ofertat premium të dyqaneve si Tesco.
Mirënjohja për Kathleen në Japoni ka marrë formën e një statuje në qytetin Uto, mbi 9,500 kilometra larg nga Uellsi. Çdo 14 prill, që nga viti 1963, organizohet një ceremoni tradicionale shintoiste për nder të saj, me pjesëmarrjen e fermerëve të detit dhe qytetarëve nga e gjithë Japonia. Po ashtu, kjo datë është shpallur edhe si Dita Kombëtare e Laverbread-it në Uells, si një nderim ndaj trashëgimisë së saj.
Në Japoni, ajo njihet si “onjin” – një mirëbërës për të cilin je përjetësisht mirënjohës – dhe me një titull edhe më prekës: “Nëna e Detit”, një figurë simbolike për një vend ku deti konsiderohet si nënë, si ujë, dhe si burim për të gjithë.
Përmbledhje:
- Zbulimi i Kathleen Drew-Baker i dha jetë të re industrisë së sushi-t në Japoni.
- Alga laver nga Uellsi është baza e nori-t japonez.
- Japonia e nderon çdo vit shkencëtaren britanike si “Nëna e Detit”.
Hashtage:
#Sushi #Nori #KathleenDrewBaker #Laverbread #Japoni #Uellsi #Shkenca #GratëNëShkencë #TrashëgimiBotërore #MrekullitëENatyrës