Përpara se të fillonte samiti vjetor i NATO-s këtë javë, vendet anëtare ranë dakord në parim të rrisin shpenzimet për mbrojtjen në 5% të Prodhimit të Brendshëm Bruto (PBB) deri në vitin 2035. Megjithatë, përmbushja e këtij objektivi duket larg realitetit për shumicën e vendeve anëtare. Kjo shifër përfshin 3.5% për mbrojtje të pastër dhe 1.5% për infrastrukturë sigurie, përfshirë aftësi kibernetike dhe inteligjencë.
Kompromisi i arritur të dielën nga ambasadorët e NATO-s sinjalizoi gatishmërinë për të përmbushur kërkesat e vazhdueshme të Shteteve të Bashkuara, sidomos nën drejtimin e Donald Trump, për ndarjen më të drejtë të barrës mbrojtëse. Megjithatë, një grafik bazuar në të dhënat e NATO-s për vitin 2024 tregon qartë sfidën: shumë vende mezi po arrijnë objektivin e mëparshëm prej 2% të PBB-së të vendosur në vitin 2014.
Ndonëse shpenzimet për mbrojtje janë rritur ndjeshëm që nga presidenca e mëparshme e Trump, sfidat mbeten. Në vitin 2018, vetëm 6 vende kishin përmbushur objektivin 2%. Në vitin 2024, kjo shifër u rrit në 23 vende. Megjithatë, vende të rëndësishme si Kanadaja, Spanja dhe Italia ende janë nën kufirin e kërkuar, ndërsa Polonia, Estonia, SHBA, Letonia dhe Greqia e kanë tejkaluar.
Asnjë anëtar i NATO-s deri më tani nuk ka arritur të shpenzojë 5% të PBB-së për mbrojtje. Spanja, për shembull, ka refuzuar qartazi qëllimin e ri, duke deklaruar se do të mjaftojë të arrijë në 2.1%, ndërsa kryeministri Pedro Sanchez e ka quajtur këtë objektiv “të paarsyeshëm dhe kundërproduktive.” Edhe Italia, e cila sapo ka përmbushur objektivin 2%, ka shprehur dyshime për relevancën e NATO-s në formën e saj aktuale.
Kanadaja ka shtyrë përmbushjen e objektivit 2% deri në mars 2026, ndërsa Britania, edhe pse pro rritjes së shpenzimeve, ka kërkuar zyrtarisht një shtyrje trevjeçare për zbatimin e objektivit të ri. Gjermania gjithashtu shpreh mbështetje, por vuan nga presionet ekonomike të brendshme që mund ta pengojnë të arrijë 5%.
Nga ana tjetër, disa vende lindore si Polonia dhe Estonia po ecin më shpejt. Polonia, përballë kërcënimit nga Rusia dhe luftës në Ukrainë, pretendon se së shpejti do të arrijë shifrën 5%. Estonia ka miratuar një program që do ta çojë buxhetin e mbrojtjes mesatarisht në 5.4% nga viti 2026 deri në 2029.
Pabarazia rajonale në përmbushjen e këtij objektivi mund të krijojë tensione të reja brenda NATO-s. Carsten Nickel nga Teneo paralajmëron se rritja e shpenzimeve ushtarake mund të mbulojë vetëm pjesërisht sfidat më të thella të marrëdhënieve transatlantike, si ndarja e barrës ushtarake, politikat ndaj Kinës dhe mosmarrëveshjet tregtare.
Përmbledhje e Shpejtë:
- NATO vendos objektiv të ri për 5% të PBB-së në mbrojtje deri më 2035, por shumica e vendeve janë larg këtij synimi.
- Vendet si Spanja, Italia dhe Kanadaja shfaqin rezistencë ndaj rritjes, ndërsa Polonia dhe Estonia janë përpara afatit.
- Pabarazia në angazhim mund të thellojë përçarjet brenda aleancës dhe të sfidojë unitetin transatlantik.
Hashtagje:
#NATO2035 #MbrojtjaEuropiane #ShpenzimetUshtarake #Transatlantik #PolitikaMbrojtese #AleancaPerendimore #SiguriaGlobale #GDP5Percent