Britania e Madhe, dikur qendra historike e energjisë bërthamore komerciale, sot prodhon vetëm një pjesë të vogël të energjisë së saj nga reaktoret. Në vitet 1950–1970, vendi kishte më shumë centrale bërthamore sesa ShBA, Bashkimi Sovjetik dhe Franca së bashku — por që prej përfundimit të Sizewell B në vitin 1995, asnjë reaktor i ri nuk ka hyrë në funksion. Sot, Mbretëria e Bashkuar mban një tjetër rekord: është vendi më i shtrenjtë në botë për të ndërtuar projekte bërthamore.
Sipas të dhënave të Agjencisë Ndërkombëtare të Energjisë, energjia bërthamore përbënte vetëm 14% të furnizimit energjetik të Britanisë në vitin 2023, shumë prapa vendeve të tjera evropiane dhe dukshëm poshtë Francës (65%). Ambicia është që deri në vitin 2050, një e katërta e energjisë së vendit të vijë nga burimet bërthamore — një bazë e qëndrueshme karboni të ulët që plotëson burimet e rinovueshme me natyrë të paqëndrueshme.
Megjithatë, një Task-Forcë kombëtare e rregullatorëve paralajmëroi se korniza aktuale bërthamore vuan nga “dështime sistemike”: rregullim i fragmentuar, legjislacion i brishtë dhe mungesë stimujsh. Qeveria është zotuar ta reformojë sistemin brenda tre muajsh. Shkak për urgjencë janë edhe tensionet gjeopolitike, të cilat e kanë bërë sigurinë energjetike një çështje kombëtare.
Për të ringjallur energjinë bërthamore, Britania po zhvillon një strategji të dyfishtë: investime në centrale të mëdha të provuara, dhe paralelisht mbështetje për reaktorë të vegjël modularë (SMRs). Rolls-Royce është përzgjedhur si partneri kryesor për SMRs — reaktorë që ndërtohen në fabrikë dhe transportohen gati për instalim. Mbështetësit thonë se janë më të sigurt, më të lirë dhe më të shpejtë për t’u vendosur. Por asnjë SMR në botë nuk po prodhon ende energji në shkallë komerciale, dhe modelet e para priten diku në vitet 2030.
Për reaktorët e mëdhenj, projekti Sizewell C është më i rëndësishmi, me një kosto të pritshme prej rreth 38 miliardë £. Do të prodhojë energji për rreth gjashtë milion shtëpi për të paktën 60 vjet. Ndërkohë, Wylfa në (Wales) do të jetë shtëpia e tre SMR-ve të para britanike — megjithëse një afat zyrtar ende mungon. Lidhjet me ShBA-në po forcohen për të harmonizuar licencimin dhe zhvillimin e përbashkët të teknologjisë.
Financimi mbetet një pengesë kritike. Modelet si “Contract for Difference” dhe “Regulated Asset Base” synojnë të ulin rreziqet e ndërtimit dhe të tërheqin investitorë privatë — një domosdoshmëri pasi projektet shpesh dalin jashtë afateve dhe buxheteve. Ndërkohë, rritja e kërkesës globale për uranium, e dominuar nga vetëm katër vende (përfshirë Rusinë), hap dilema të reja për sigurinë e zinxhirit të furnizimit.
Një sfidë thelbësore është edhe mungesa e ekspertizës praktike. Britania ka universitete të jashtëzakonshme, por dekadat pa ndërtuar centrale të reja kanë krijuar një boshllëk në fuqinë punëtore. Iniciativa si “Energy Skills Passport” synojnë t’i ndihmojnë punëtorët e sektorit të naftës dhe gazit të përshtaten me rolet e energjisë së gjelbër. Gjithashtu, miliarda funte po investohen në kërkimet e fuzionit bërthamor — një teknologji premtuese, por ende jashtë laboratorëve.
Ndërsa ambicia është e madhe dhe historiku i vendit mbresëlënës, e ardhmja mbetet e pasigurt. Pa zinxhir të sigurt furnizimi, fuqi punëtore të mjaftueshme dhe financim të qëndrueshëm, Britania rrezikon të përballet me të njëjtat probleme varësie që dikur pati me furnizimin me gaz — kësaj here me uraniumin.
Përmbledhje:
- Britania synon që 25% e energjisë të vijë nga bërthamoret deri në vitin 2050, por përballet me sfida të thella strukturore.
- SMR-të premtojnë shpjetësi dhe ulje kostosh, por ende nuk janë gati për prodhim komercial.
- Furnizimi me uranium dhe mungesa e fuqisë punëtore mbeten pengesat kryesore.
Hashtage:
#UKNuclear #EnergjiBërthamore #SizewellC #SMR #EnergjiaEArdhshme #SiguriaEnergjetike #TechPolicy #CleanEnergy