Çmimet e naftës u rritën ndjeshëm gjatë natës në mes të tensioneve të reja midis Shteteve të Bashkuara dhe Iranit, pas deklaratave të presidentit amerikan Donald Trump, i cili shprehu zhgënjim mbi progresin e bisedimeve bërthamore dhe urdhëroi tërheqjen e pjesërisht të stafit amerikan nga Lindja e Mesme. Ky ndryshim i menjëhershëm i tonit ndodh pas disa raundeve bisedimesh që më parë ishin cilësuar si “pozitive” dhe “respektuese”.
Trump ka shfaqur dëshirën për një marrëveshje me Iranin që do t’i siguronte atij një fitore politike dhe diplomatike, ndërkohë që për Iranin kjo marrëveshje do të përfaqësonte një shpëtim të shumëpritur ekonomik, përmes heqjes së sanksioneve. Por gjithnjë e më shumë duket se një marrëveshje është jashtë arritjes. Tërheqja e trupave nga ambasadat amerikane në Bagdad (Irak), Kuvajt dhe Bahrein tregon për përgatitje ndaj një konflikti të mundshëm.
Në një podcast me New York Post, Trump akuzoi Teheranin për vonesa dhe deklaroi se besimi i tij në suksesin e bisedimeve është dobësuar ndjeshëm. Ndërkohë, zyrtarët iranianë kanë fajësuar Uashingtonin për mungesë serioziteti dhe për mohimin e të drejtës së Iranit për pasurim të uraniumit për qëllime paqësore.
Rreziku i një përplasjeje ushtarake është bërë më i prekshëm. Trump ka paralajmëruar më parë se SHBA ose Izraeli mund të godasin objektet bërthamore të Iranit nëse bisedimet dështojnë. Në përgjigje, ministri iranian i mbrojtjes ka kërcënuar se do të goditen të gjitha bazat amerikane në rajon nëse ndodh ndonjë sulm, duke thënë se “ato janë brenda rrezes sonë”. Tensionet u përshkallëzuan më tej kur Agjencia Ndërkombëtare për Energjinë Atomike (IAEA) e shpalli Iranin për herë të parë në 20 vjet në shkelje të detyrimeve të saj bërthamore.
Sipas burimeve të NBC News, Izraeli po shqyrton ndërmarrjen e një veprimi ushtarak ndaj Iranit, pavarësisht se të dërguarit amerikanë dhe iranianë do të takohen në Oman për një tjetër raund bisedimesh. Ekspertët politikë paralajmërojnë se një konflikt ushtarak mes dy vendeve do të kishte pasoja të mëdha për stabilitetin rajonal dhe ekonominë globale, pasi Irani me 93 milionë banorë është gati katër herë më i madh se Iraku.
Pengesë kryesore mbetet pasurimi i uraniumit në territorin iranian. Fillimisht Trump ishte i hapur ndaj pasurimit të kufizuar për energji civile, por tani ka adoptuar një qëndrim absolut: pasurimi zero. Ky është një “vijë e kuqe” për Teheranin, i cili thekson se e ka këtë të drejtë sipas Traktatit për Mospërhapjen e Armëve Bërthamore, që e lejon zhvillimin e energjisë bërthamore për përdorim civil.
Në realitet, Irani ka kaluar shumë përtej kufijve të marrëveshjes së vitit 2015 (JCPOA), duke pasuruar uranium deri në 60% pastërti — një hap teknik larg armëve bërthamore. Shefi i IAEA, Rafael Grossi, e ka përshkruar këtë si “jashtëzakonisht serioze”, pasi vetëm vendet që ndërtojnë bomba arrijnë këtë nivel.
Në përpjekje për kompromis, SHBA ka propozuar një konsorcium rajonal për pasurimin e uraniumit, i cili do të lejonte Iranin të vazhdonte me pasurim të ulët për një periudhë të caktuar, por pa e siguruar të drejtën e përhershme. Ky propozim, megjithatë, konsiderohet më shumë si një ide sesa plan konkret dhe për momentin shihet si i pazbatueshëm nga analistët.
Në fund, kërcënimet e Iranit për të goditur objektivat amerikane në rajon në rast të një sulmi janë sinjal alarmi. Sipas Trita Parsi nga Quincy Institute, raketat e përdorura nga Irani në sulmin ndaj Izraelit në tetor ishin “mjaft efikase”, duke rritur frikën se një përplasje ushtarake nuk do të ishte e kufizuar, por do të kishte pasoja shkatërruese për rajonin dhe për administratën Trump, e cila tashmë ndodhet në një terren diplomatik të rrëshqitshëm.
3 Pikat Kryesore:
- SHBA dhe Irani janë larg arritjes së një marrëveshjeje bërthamore për shkak të mosmarrëveshjeve mbi pasurimin e uraniumit.
- Tërheqja e trupave amerikane dhe kërcënimet reciproke kanë rritur rrezikun e një konflikti ushtarak.
- Një përplasje e mundshme me Iranin mund të ketë pasoja të mëdha për tregjet globale dhe stabilitetin rajonal.
Hashtage:
#Trump #Irani #MarrëveshjaBërthamore #SHBA #LindjaEMesme #KrizaBërthamore #Nafta #TensionetRajonale #Diplomacia #SiguriaNdërkombëtare