Ndërsa tensionet mes Iranit dhe Izraelit përshkallëzohen pas një vale sulmesh ajrore nga ana e Izraelit, po ringjallen frikërat për një hakmarrje të mundshme të Teheranit përmes mbylljes së Ngushticës së Hormuzit – arteries kyçe të naftës globale. Kjo ngushticë e cila lidh Gjirin Persik me Detin Arabik, është rruga që përshkohen çdo ditë rreth 20 milionë fuçi naftë dhe produkte të saj, ose afro një e pesta e gjithë qarkullimit botëror të naftës.
Sidoqoftë, analistët ekonomikë dhe të energjisë janë të njëzëshëm: një bllokadë e plotë është jo vetëm e pamundur nga ana fizike, por edhe e padobishme për vetë Iranin. Ekspertja Ellen Wald nga Washington Ivy Advisors shprehet se sulmet izraelite nuk kanë shënjestruar drejtpërdrejt infrastrukturën energjetike iraniane, dhe çdo përpjekje për të ndalur qarkullimin e naftës do të sillte hakmarrje edhe më të ashpër.
Një shqetësim shtesë për Teheranin është pozicioni i Kinës – klienti më i madh i naftës iraniane dhe partneri më i rëndësishëm tregtar. “Kina nuk do që fluksi i naftës nga Gjiri Persik të ndërpritet dhe nuk do një rritje çmimi. Ajo do të ushtrojë presion të fortë mbi Iranin në këtë drejtim,” shpjegon Wald. Kina importon mbi 75% të eksporteve të naftës së Iranit dhe nuk do të toleronte destabilitet në këtë kanal jetik tregtar.
Eksperti Anas Alhajji shton se mbyllja e ngushticës do të dëmtonte më shumë miqtë e Iranit sesa armiqtë e tij. “Mallrat bazë të përditshme të Iranit kalojnë nga kjo rrugë detare. Nëse e mbyllin, dëmtohen vetë të parët.” Edhe historikisht, kërcënimet iraniane për bllokadë – si në vitin 2018 pas tërheqjes së SHBA-së nga marrëveshja bërthamore apo në vitet 2011–2012 – nuk janë vënë kurrë realisht në zbatim.
Nga ana teknike, mbyllja e Ngushticës së Hormuzit është pothuajse e pamundur. Gjerësia e saj varion nga 55 deri në 95 kilometra dhe pjesa më e madhe e saj ndodhet në ujërat territoriale të Omanit. Anijet, megjithëse kalojnë pranë brigjeve iraniane, mund të përdorin rrugë alternative përmes Emirateve të Bashkuara Arabe apo Omanit. “Irani nuk ka as kontroll të plotë mbi ngushticën, dhe as mjete për ta bllokuar atë në mënyrë efektive,” thekson Alhajji.
Vivek Dhar nga Commonwealth Bank i Australisë thekson se një bllokadë do të ishte një “opsion i fundit” për Iranin dhe vetëm në rast të një përplasjeje të drejtpërdrejtë ushtarake me SHBA-në. Ndërkohë, Helima Croft nga RBC Capital Markets shton se, edhe pse mund të ketë përpjekje për minim të rrugës apo sulme ndaj cisternave, bllokimi i plotë është i pamundur për një kohë të gjatë për shkak të pranisë së Flotës së Pestë Amerikane në Bahrein.
Në sfondin e kësaj situate të tensionuar, Izraeli ka ndërmarrë sulme ajrore të rënda mbi objektiva që pretendon se janë të lidhura me programin bërthamor të Iranit. Mediat shtetërore iraniane raportojnë për vrasjen e gjeneralit Mohammad Hossein Bagheri dhe komandantit të Gardës Revolucionare, Hossein Salami – zhvillime që e rrisin rrezikun e përshkallëzimit ushtarak.
Edhe pse mbyllja e ngushticës mbetet një skenar ekstrem, analistët nuk e përjashtojnë plotësisht. Amena Bakr nga Kpler thekson: “Jemi në një situatë ekstreme, ndaj nuk mund ta lëmë jashtë çdo llogaritjeje.”
Ndërkohë, tregjet e naftës reaguan menjëherë. Çmimet e naftës bruto u rritën deri në 13% pas sulmeve izraelite. Nafta Brent u ngjit me 6.5%, duke arritur 68.3 euro për fuçi, ndërsa West Texas Intermediate u rrit me 6.7% në 67.1 euro për fuçi, duke reflektuar pasiguritë që ka sjellë konflikti në rajon.
Tri pika kyçe:
- Irani nuk ka interes ekonomik apo teknik për të mbyllur Ngushticën e Hormuzit, pavarësisht tensioneve me Izraelin.
- Kina, si blerësi kryesor i naftës iraniane, ka ndikim të madh në frenimin e çdo veprimi të tillë.
- Mbyllja e ngushticës është më shumë një mjet retorik sesa një opsion real në politikën iraniane.
Hashtagë:
#Irani #Izraeli #NgushticaHormuzit #NaftaBotërore #KrizaLindjaMesme #TensionetUshtarake #Kina #PolitikaNdërkombëtare #Energjia #Gjeopolitikë #NaftaBrent