Modelet më të avancuara të inteligjencës artificiale po tregojnë shenja se mund të depërtojnë në territore që deri vonë konsideroheshin ekskluzivisht njerëzore: zgjidhjen e problemeve të hapura matematikore. Fundjavën e kaluar, Neel Somani, inxhinier softuerësh, ish-analist sasior dhe themelues startup-i, testoi aftësitë matematikore të modelit të ri të OpenAI. Pas 15 minutash “mendimi”, ChatGPT prodhoi një zgjidhje të plotë për një problem të vështirë — një provë që, pasi u formalizua dhe u verifikua me mjetin Harmonic, rezultoi e saktë.
Somani synonte të kuptonte kufirin aktual të modeleve të mëdha gjuhësore (LLM) në raport me problemet matematikore të hapura. Ajo që e befasoi ishte fakti se, me versionin më të fundit, ky kufi ishte shtyrë dukshëm përpara. Modeli jo vetëm që përdori aksioma dhe teorema klasike si formula e Legendre-it, postulati i Bertrand-it dhe teorema e Yllit të Davidit, por arriti të ndërtonte një provë origjinale, ndryshe nga zgjidhja elegante e dhënë në vitin 2013 nga matematikani i Harvardit, Noam Elkies.
Rasti lidhet me problemet e famshme të Paul Erdős-it, matematikani legjendar hungarez, koleksioni i të cilit me mbi një mijë hamendësime të pazgjidhura është kthyer në një terren prove për inteligjencën artificiale. Që nga publikimi i GPT-5.2 — të cilin Somani e përshkruan si dukshëm më të aftë në arsyetim matematikor — numri i problemeve të zgjidhura është rritur ndjeshëm, duke hapur një debat të ri mbi rolin e AI-së në zgjerimin e dijes njerëzore.
Që nga Krishtlindjet, 15 probleme në arkivin online të Erdős-it janë kaluar nga statusi “të hapura” në “të zgjidhura”, dhe në 11 prej tyre është kredituar drejtpërdrejt përdorimi i modeleve të inteligjencës artificiale. Më herët, në nëntor, një model i fuqizuar nga Gemini, i quajtur AlphaEvolve, kishte prodhuar zgjidhjet e para autonome, por së fundmi GPT-5.2 po shihet si veçanërisht i fortë në matematikë të nivelit të lartë.
Matematikani i njohur Terence Tao ofron një vlerësim më të nuancuar. Sipas tij, AI ka bërë përparim domethënës autonom në të paktën tetë probleme të Erdős-it, ndërsa në raste të tjera ka ndihmuar duke identifikuar dhe ndërtuar mbi kërkime ekzistuese. Kjo është ende larg nga një matematikë plotësisht e pavarur nga njerëzit, por tregon qartë se modelet e mëdha kanë filluar të luajnë një rol real dhe të qëndrueshëm.
Në një postim në Mastodon, Tao sugjeroi se natyra e shkallëzueshme e AI-së e bën atë veçanërisht të përshtatshme për “bishtin e gjatë” të problemeve më pak të njohura të Erdős-it, shumë prej të cilave kanë zgjidhje relativisht të thjeshta. Për këto raste, tha ai, është e mundur që zgjidhjet të vijnë më shpejt nga metoda thjesht të bazuara në AI sesa nga njerëzit apo qasjet hibride.
Një tjetër faktor kyç është formalizimi i provave matematikore — një proces i lodhshëm, por thelbësor për verifikim dhe zgjerim. Mjete si “proof assistant” Lean, i zhvilluar nga Microsoft Research në vitin 2013, dhe platformat e reja të automatizuara si Aristotle nga Harmonic, po e bëjnë këtë punë shumë më të aksesueshme. Kjo ka rritur ndjeshëm besimin e komunitetit akademik në përdorimin e AI-së.
Për Tudor Achim, themelues i Harmonic, më e rëndësishmja nuk është numri i problemeve të zgjidhura, por fakti që matematikanët dhe profesorët më të respektuar po i marrin seriozisht këto mjete. “Këta njerëz kanë reputacione për të mbrojtur,” thotë ai. “Kur ata thonë se përdorin ChatGPT ose Aristotle, kjo është provë reale se diçka thelbësore ka ndryshuar.”
Përmbledhje:
- Modelet e reja të AI-së po zgjidhin probleme matematikore që deri tani konsideroheshin jashtë mundësive të tyre.
- GPT-5.2 po tregon aftësi të avancuara në arsyetim dhe ndërtim provash matematikore.
- Akademikët kryesorë po fillojnë ta shohin AI-në si një mjet serioz, jo thjesht ndihmës teknik.
Hashtag:
#InteligjencëArtificiale #Matematikë #AIResearch #Shkencë #Teknologji #PaulErdos #OpenAI #GPT52