Administrata e Presidentit Donald Trump po pergatit nje takim me rrezik te larte me zyrtare daneze javen e ardhshme, me synimin per te diskutuar mundesine qe Shtetet e Bashkuara (United States) te marrin kontrollin mbi Grenlanden (Greenland), ishullin me te madh ne bote. Ideja, e perseritur prej vitesh nga Trump, ka rikthyer alarm ne Evrope, sidomos pas zhvillimeve te fundit gjeopolitike dhe nje operacioni ushtarak amerikan ne Venezuelë (Venezuela), qe ka rritur shqetesimet mbi ambiciet territoriale te Uashingtonit.
Trump e ka pershkruar Grenlanden, te pasur me minerale dhe me popullsi te vogel, si “jetike per sigurine kombetare” dhe ka theksuar se eshte “shume serioz” per blerjen e saj. Kryeministrja e Danimarkes (Denmark), Mette Frederiksen, reagoi ashper duke i kerkuar Trumpit te “ndaloje kercenimet”, ndersa udheheqesi i Grenlandes e quajti idene e kontrollit amerikan nje “fantazi”.
Sekretari amerikan i Shtetit, Marco Rubio, konfirmoi se do te takohet me zyrtare te larte daneze dhe grenlandeze pas nje kerkese nga ministri danez i Jashtem, Lokke Rasmussen, dhe homologja e tij grenlandeze, Vivian Motzfeldt. Megjithate, Shtëpia e Bardhe ka lene te hapur te gjitha opsionet, duke perfshire edhe forcen ushtarake, ndonese diplomacia mbetet rruga zyrtare.
Ideja e perdorimit te ushtrise amerikane ka shkaktuar reagime te forta. Frederiksen paralajmeroi se nje sulm amerikan ndaj nje vendi te NATO-s do te sillte pasoja serioze per aleancen dhe arkitekturen e sigurise evropiane pas Luftes se Dyte Boterore. Edhe ligjvenes republikane dhe demokrate ne SHBA kane shprehur kundershtim ndaj cdo skenari ushtarak.
Ne Evrope, qendrimi eshte forcuar. Ne nje deklarate te perbashket, disa lidere theksuan se “Mbreteria e Danimarkes – perfshire Grenlanden – eshte pjese e NATO-s” dhe se vetem Danimarka dhe populli i Grenlandes kane te drejte te vendosin per fatin e saj. Analistet evropiane sugjerojne diplomaci intensive, presion politik dhe madje masa ekonomike, edhe pse pranojne se opsionet jane te kufizuara ne nje skenar ekstrem.
Nje dimension tjeter kritik eshte deshira per pavaresi. Sondazhet tregojne se shumica e grenlandezve kundershtojne kontrollin amerikan, por mbeshtesin pavaresine nga Danimarka. Grenlanda, me rreth 57,000 banore, fitoi autonomi te zgjeruar ne vitin 2009 dhe ka te drejten te mbaje referendum per pavaresi. Partite politike mbeshtesin kete ide, por dallojne ne ritmin e zbatimit.
Siguria arktike eshte ne qender te debatit. Trump ka pohuar se Rusia (Russia) dhe Kina (China) perbejne kercenim ne rajon, duke argumentuar se Grenlanda eshte thelbesore per mbrojtjen amerikane. Ekspertet pranojne rritjen e aktivitetit ushtarak rus dhe kinez ne Arktik, por vene ne dyshim pse SHBA do te kishte nevoje per kontroll te plote mbi Grenlanden, duke kujtuar se Uashingtoni tashme ka prani ushtarake ne bazen Pituffik Space Base dhe nje marreveshje te gjate mbrojtjeje me Danimarken.
Ne thelb, ceshtja e Grenlandes shpalos nje perplasje mes gjeopolitikes, sigurise dhe vetvendosjes. Takimi i ardhshem mes SHBA-se dhe Danimarkes pritet te jete nje prove nese diplomacia mund te mbaje nen kontroll nje nga debatet me te ndjeshme territoriale te viteve te fundit.
Përmbledhje:
– SHBA po rihap diskutimin per blerjen e Grenlandes, duke shkaktuar alarm ne Evrope.
– Danimarka dhe lidere evropiane refuzojne cdo ide per kontroll amerikan ose force ushtarake.
– Pavaresia e Grenlandes dhe siguria arktike jane faktore kyç ne kete perplasje globale.
Hashtag:
#Greenland #Gjeopolitike #Arktiku #SHBA #Danimarka #SiguriGlobale #NATO #PolitikeNderkombetare