Që prej tetorit 2023, pas fillimit të ofensivës së tij në Gaza, Izraeli ka shfrytëzuar klimën e tensionuar për të realizuar objektiva të politikës së jashtme që më parë dukeshin të paarritshëm. I mbështetur fuqimisht nga armatimet amerikane dhe evropiane, ai ka shkatërruar të gjithë Rripin e Gazës, ka intensifikuar sulmet në Liban kundër Hezbollah-ut, ka shkelur territore në Siri, ka bombarduar rebelët Houthi në Jemen, ka vrarë drejtues të lartë iranianë dhe ka marrë nën kontroll kufijtë e Gazës me Egjiptin — duke sfiduar marrëveshjet e sigurisë me Kajron.
Në këtë klimë, qeveria e Benjamin Netanyahu ka miratuar përfundimisht planin e diskutueshëm E1, i cili parashikon ndërtimin e rreth 7,000 njësive të reja të kolonëve në dhe rreth vendbanimit të paligjshëm Ma’ale Adumim. Ky projekt do të shkëpuste Jerusalemin Lindor të pushtuar nga pjesa tjetër e Bregut Perëndimor, duke e ndarë territorin palestinez më dysh dhe duke e bërë praktikisht të pamundur krijimin e një shteti palestinez të vazhdueshëm.
Paralelisht, Netanyahu flet hapur për vizionin e tij mbi projektin ekspansionist të ashtuquajtur “Eretz Israel” (Izraeli i Madh), i cili përfshin jo vetëm Bregun Perëndimor dhe Gazën, por edhe pjesë të Libanit, Sirisë, Egjiptit, Jordanisë, Arabisë Saudite, Irakut, Kuvajtit dhe madje edhe Turqisë. Sipas analistëve, ky vizion paraqet jo vetëm një kërcënim ekzistencial për Palestinën, por edhe një rrezik serioz për stabilitetin e gjithë rajonit arab.
Organizata izraelite Peace Now, e cila kundërshton zgjerimin e vendbanimeve, ka paralajmëruar se plani E1 është “vdekjeprurës për çdo shans për një zgjidhje me dy shtete dhe garanton dekada të tjera gjakderdhjeje”. Përfaqësuesi i saj, Yonatan Mizrachi, e përshkruan projektin si pengesë të madhe për paqen, duke theksuar se pa një shtet palestinez nuk mund të ketë zgjidhje politike të qëndrueshme.
Në nivel ndërkombëtar, miratimi i planit shihet si provokim i drejtpërdrejtë ndaj përpjekjeve për njohjen e shtetit palestinez. Pas shpalljeve të Norvegjisë, Irlandës, Spanjës dhe Sllovenisë në vitin 2024, priten edhe njohje të tjera nga Franca, Mbretëria e Bashkuar, Kanadaja, Malta, San Marino dhe disa vende të tjera evropiane deri në fund të vitit 2025. Netanyahu, sipas analistëve, ka ecur përpara me E1 për të kënaqur partnerët e tij më radikalë, por edhe për të sfiduar këto zhvillime diplomatike.
Nga ana palestineze, plani shihet si kërcënim ekzistencial. Ish-këshilltari i Presidentit Mahmoud Abbas, Nizar Farsakh, thekson se çdo kompromis mbi sovranitetin është i papranueshëm dhe se territori palestinez duhet të jetë i vazhdueshëm. Ai paralajmëron gjithashtu se projekti “Eretz Israel” mund të hapë rrugën e pushtimeve të reja në Liban dhe Siri, ndërkohë që Izraeli mund të përdorë argumente të sigurisë për të marrë nën kontroll zona të pasura me ujë në Jordan dhe Siri.
Arabët, sipas Farsakh, mbeten të përçarë dhe të paaftë për të kundërshtuar kolektivisht këto ambicie. Ai kujton se pas luftës së vitit 1973, nuk ka pasur më një bashkëpunim të vërtetë ushtarak arab kundër Izraelit, dhe kjo e bën rajonin edhe më të prekshëm ndaj planeve ekspansioniste të Tel Avivit.
Në thelb, plani E1 dhe vizioni i “Eretz Israel” përfaqësojnë jo vetëm shkatërrimin e mundësisë për një shtet palestinez, por edhe rrezikun e hapjes së një cikli të ri konfliktesh rajonale, me pasoja të paparashikueshme për Lindjen e Mesme dhe më gjerë.
Përmbledhje:
- Plani E1 i Izraelit synon ndërtimin e 7,000 vendbanimeve të paligjshme që do të ndajnë Bregun Perëndimor.
- Netanyahu promovon vizionin ekspansionist të “Eretz Israel”, që shtrihet përtej Palestinës.
- Analistët paralajmërojnë se planet minojnë zgjidhjen me dy shtete dhe rrezikojnë stabilitetin rajonal.
Hashtage:
#Israel #Palestine #E1Plan #EretzIsrael #TwoStateSolution #MiddleEast #Peace #Netanyahu #HumanRights #Diplomacy