Astronomët kanë zbuluar për herë të parë prova vizuale të një ylli të vdekur që ka përjetuar një shpërthim të dyfishtë – një ngjarje që mund të ndryshojë kuptimin tonë për mënyrën se si ndodhin supernovat. Duke përdorur teleskopin shumë të fuqishëm Very Large Telescope (VLT) dhe instrumentin MUSE, studiuesit kanë analizuar mbetjet e një supernove të njohur si SNR 0509-67.5, e cila ndodhet rreth 96,500 vite dritë larg në konstelacionin Dorado.
Ylli në fjalë ishte një xhuxh i bardhë — mbetje e një ylli të ngjashëm me Diellin, i cili ka shteruar lëndën për shkrirje bërthamore. Supernovat e tipit Ia, që përfshijnë shpërthimin e xhuxhëve të bardhë, janë thelbësore në astronomi sepse ndriçimi i tyre konstant u mundëson shkencëtarëve të matin distanca në univers. Këto yje njihen si “qirinj standardë” në matjet kozmike.
Zbulimi i parë vizual i një supernove me dy shpërthime mbështet një teori të gjatë të dyshuar, që tregon se xhuxhët e bardhë mund të shpërthejnë dy herë — herën e parë përmes një shtrese të jashtme me helium, dhe herën e dytë në bërthamën e tyre. Ky mekanizëm i ri nënkupton se supernova mund të ndodhë edhe pa kaluar “kufirin Chandrasekhar”, që është rreth 1.4 herë masa e Diellit — një kriter që më parë mendohej se ishte i domosdoshëm për shpërthimin.
Teoria e shpërthimit të dyfishtë sugjeron se kur një xhuxh i bardhë rrëmben materie nga një yll tjetër — zakonisht helium — kjo shtresë e jashtme bëhet e paqëndrueshme dhe shpërthen. Kjo krijon një valë tronditëse që shkon drejt qendrës dhe shkakton shpërthimin e dytë: supernovën. Kjo mund të ndodhë shumë përpara se ylli të arrijë masën e nevojshme për të shpërthyer.
Shkencëtarët kanë treguar se ky proces lë një “gjurmë gishtash” unike në mbetjet e supernovës. Dhe këto gjurmë janë tani konfirmuar në strukturat e SNR 0509-67.5 — një mbetje supernove e zbuluar në vitin 2004 dhe që besohet se ka ndodhur rreth 400 vite më parë. Ky është një moment historik në kuptimin e evolucionit të yjeve dhe konfirmimi i një mekanizmi të ri shpërthimi.
Përtej rëndësisë shkencore, zbulimi ofron një spektakël vizual për adhuruesit e astronomisë. Imazhet e mbetjeve të shpërthimit janë të mahnitshme dhe përforcojnë idenë se universi është gjithmonë gati të na habisë me misteret e tij.
Kërkimi i ekipit u publikua të mërkurën (2 korrik) në revistën Nature Astronomy, dhe vlerësohet si një ndër arritjet më të mëdha në fushën e supernovave në dekadën e fundit. Zbulimi jo vetëm që ndihmon në zgjidhjen e një misteri të vjetër, por mund të ndryshojë mënyrën se si ne e perceptojmë jetën — dhe vdekjen — e yjeve në univers.
3 Pika Kryesore:
- Astronomët konfirmojnë për herë të parë një supernovë me dy shpërthime (double-detonation).
- Kjo mund të ndryshojë mënyrën se si kuptojmë se kur dhe si shpërthejnë yjet e vdekur.
- Mbështet teorinë që shpërthimi mund të ndodhë edhe pa kaluar kufirin masiv të Chandrasekhar.
Hashtagë:
#Supernova #DoubleDetonation #Astrofizikë #Shkencë #Yje #TeleskopiVLT #Universi #NatureAstronomy #ZbulimShkencor