Ruajtja e oqeanit është objektivi i 14-të në listën e Qëllimeve të Zhvillimit të Qëndrueshëm të Kombeve të Bashkuara (SDG14), por përkundër rëndësisë së tij jetike për klimën, biodiversitetin dhe ushqimin global, progresi në këtë drejtim po shkon drejt prapësimit. Oqeani ushqen miliarda njerëz, rregullon klimën dhe ruan miliona specie, por mbi-peshkimi, ndotja plastike dhe ndryshimet klimatike po e shkatërrojnë atë. Kjo është arsyeja pse Konferenca e OKB-së për Oqeanin, që mbahet muajin tjetër në Nice (Francë), shihet si një mundësi e rrallë për të korrigjuar drejtimin.
Pavarësisht nënshkrimit të traktateve të shumta ndërkombëtare për mbrojtjen e oqeanit, zbatimi i tyre ka mbetur larg pritshmërive. Shkencëtarët paralajmërojnë se mungesa e përkushtimit është pengesë kyçe, dhe traktatet e reja, si ai për reduktimin e plastikës, janë të rrezikuara nga ndikimi i fuqishëm i interesave të industrisë së naftës dhe gazit. Në këtë kontekst, konferenca në Nice përfaqëson një hapësirë ku shtetet mund të rivendosin besimin dhe të kthehen në rrugën e duhur.
Statistikat janë alarmante: në vitet 1970, rreth 90% e rezervave të peshkut ishin të qëndrueshme; deri në vitin 2021, kjo shifër kishte rënë në vetëm 62%. Objektivi global për të ruajtur 30% të sipërfaqes tokësore dhe detare deri më 2030 duket thuajse i paarritshëm, pasi aktualisht është mbuluar vetëm një pjesë e vogël. Ndërkohë, ndryshimet klimatike po e përkeqësojnë situatën: në prill 2024, u raportua një ngjarje globale zbardhjeje të koraleve — e katërta ndonjëherë, dhe e dyta brenda dhjetë viteve.
Financimi është një tjetër pengesë. Nga 148 miliardë euro (160 miliardë dollarë) të premtuara mes viteve 2014–2024 për mbrojtjen e oqeanit, vetëm rreth 22 miliardë euro janë dorëzuar realisht. Për më tepër, ritmi i premtimeve të reja ka rënë ndjeshëm. Kjo mospërputhje midis fjalëve dhe veprimeve e bën të domosdoshme që konferenca të shërbejë si vend i llogaridhënies dhe rivlerësimit të përpjekjeve ekzistuese.
Traktati për Detet e Lira, i miratuar në vitin 2023, është shembulli ideal i një marrëveshjeje që ka nevojë për mbështetje të menjëhershme. Deri më tani, vetëm 21 nga 115 vendet nënshkruese e kanë ratifikuar atë, ndërkohë që duhen të paktën 60 ratifikime që ai të hyjë në fuqi. Traktati synon mbrojtjen e dy të tretave të sipërfaqes oqeanike që nuk janë nën juridiksion kombëtar — një zonë thelbësore për migrimin dhe jetesën e shumë specieve të egra.
Një tjetër marrëveshje që pret ratifikim të plotë është ajo për subvencionet në peshkim, e cila ndalon mbështetjen financiare për peshkimin e paligjshëm dhe mbipërdorimin e rezervave detare. E miratuar nga Organizata Botërore e Tregtisë në qershor 2022, ajo ka marrë deri më tani mbështetjen e 97 vendeve, por kërkohen edhe 14 ratifikime të tjera që të hyjë në fuqi.
Po ashtu, diskutimet për një traktat ndërkombëtar mbi plastikat duhet të marrin hov. Më shumë se 100 vende mbështesin reduktimin e prodhimit të plastikës në burim, duke u bazuar në prova shkencore që tregojnë se plastika po mbyt oqeanet. Por shtetet prodhuese të naftës dhe përfaqësuesit e industrisë plastike kërkojnë që theksi të vendoset vetëm tek menaxhimi i mbetjeve plastike, jo prodhimi i tyre. Takimi i ardhshëm për këtë traktat do të mbahet në gusht në Gjenevë (Zvicër), dhe përfaqësuesit duhet të jenë të vendosur për të arritur një marrëveshje të bazuar në shkencë.
Konferenca e OKB-së për Oqeanin është një ngjarje e rrallë ku shumica e aktorëve vendimmarrës do të jenë fizikisht në një vend, pa presionin e zakonshëm të negocimeve të minutës së fundit. Është momenti i duhur për të ndryshuar drejtimin. Oqeani nuk mund të presë më.
Përmbledhje:
- Vetëm 62% e rezervave të peshkut janë ende të qëndrueshme biologjikisht, nga 90% në vitet 1970.
- Nga 148 miliardë euro të premtuara për mbrojtjen e oqeanit, vetëm 22 miliardë janë realizuar.
- Marrëveshjet ndërkombëtare ekzistojnë, por mungesa e ratifikimeve dhe financimit po ngadalëson zbatimin.
Hashtage:
#RuajtjaEOqeanit #KrizaDetare #NdryshimetKlimatike #SDG14 #PlastikaNëDet #MbrojtjaeBiodiversitetit #KonferencaOKB #HighSeasTreaty #BleachingKorale #MjedisiDetar