Një zbrazëti e ndjeshme ndodhi këtë verë në takimin e 246-të të Shoqatës Amerikane të Astronomisë (American Astronomical Society – AAS), shpesh i quajtur si “Super Bowl-i i Astronomisë”. NASA dhe Fondacioni Kombëtar i Shkencës (NSF), dy nga shtyllat kryesore të kërkimit astronomik, munguan papritur, duke ndikuar direkt në atmosferën dhe vlerën shkencore të konferencës. Shkencëtarët u ndjenë të izoluar dhe të kufizuar, ndërsa idetë e reja që zakonisht lindnin natyrshëm në këto takime, këtë herë u zhdukën bashkë me mungesën e pjesëmarrësve më të rëndësishëm.
Shkak për këtë mungesë janë ndryshimet e thella politike në Uashington. Propozimi buxhetor i Shtëpisë së Bardhë për vitin 2026 për NASA-n dhe NSF-në parashikon shkurtimin pothuajse në gjysmë të fondeve për kërkimin shkencor. Ndërkohë që misionet drejt Marsit marrin mbështetje më të madhe, misione të tjera jetike si Hubble, James Webb, LIGO apo DKIST janë në rrezik të mbylljes. Buxheti propozon investime prej mbi 940 milionë euro për Marsin, ndërsa njëkohësisht redukton ndjeshëm stafin dhe grantet për studiuesit.
Mungesa e NASA-s dhe NSF-së nuk ishte rastësore. Përveç kësaj konference, NASA ka anuluar pjesëmarrjen edhe në ngjarje të tjera madhore si Konferenca e Hulumtimeve për ISS dhe ajo për Shkencat Hënore dhe Planetare. Një zëdhënëse e NASA-s tha se agjencia po rivlerëson shpenzimet dhe po riorienton fokusin drejt eksplorimeve njerëzore në Hënë dhe Mars, duke marrë pjesë në konferenca vetëm rast pas rasti.
Këto mungesa kanë pasoja të drejtpërdrejta për karrierat e studiuesve të rinj. Lucy Steffes, një doktorante në Universitetin e Arizonës, tha se është e financuar nga NSF, por nëse propozimi buxhetor miratohet, fondi i saj mund të zhduket. NSF GRFP parashikohet të shkurtohet nga 267 milionë euro në vetëm 119 milionë euro deri në vitin 2026, duke e bërë të pamundur për shumë studentë të përfundojnë studimet.
Një pjesë e konferencës, Town Halls – takime të hapura ku NASA dhe NSF zakonisht ndajnë lajme, plane dhe u përgjigjen pyetjeve publike – u anuluan. Shumë shkencëtarë dyshojnë se këto anulime janë për të shmangur pyetjet e pakëndshme rreth shkurtimeve dhe censurës. Në mungesë të tyre, konferenca humbi shpirtin kritik dhe lirinë që e ka bërë gjithmonë të veçantë.
Shkencëtarët thanë se kanë filluar të ndihen të kontrolluar dhe të vetëcensuruar. “Na jepen rregulla për çfarë mund të themi dhe çfarë jo,” tha Kevin Hardegree-Ullman nga Instituti i Shkencës për Ekzoplanetët në Caltech. Ndërsa fjalë që dikur ishin normale, sot konsiderohen të ndaluara dhe mund të dëmtojnë karrierën e një personi ose reputacionin e një institucioni të tërë.
Përtej kësaj konference, NASA po përballet edhe me “pushime të buta nga puna”, siç u përshkrua urdhri për rikthimin e menjëhershëm në zyrë për punonjësit e Laboratorit Jet Propulsion. Këto ndryshime, të frymëzuara nga agjenda konservatore e ish-presidentit Trump, përfshijnë edhe sulme ndaj programeve për barazi, përfshirje dhe diversitet (DEIA), që dikur ishin prioritet për NASA-n dhe NSF-në.
Përkundër kësaj situate të tensionuar, shkencëtarët mbeten të vendosur për të luftuar. Ata theksojnë rëndësinë e aktivizmit, protestave dhe kontaktimit të përfaqësuesve politikë për të mbrojtur të ardhmen e kërkimit shkencor. Shpresa, siç e përshkroi një student, është “një forcë stabilizuese”, por gjithashtu një thirrje për veprim.
Pikat kryesore:
- NASA dhe NSF po tërhiqen nga konferencat shkencore për shkak të shkurtimeve të thella buxhetore.
- Propozimet buxhetore për vitin 2026 parashikojnë një rënie drastike të fondeve për kërkimin shkencor dhe mbështetjen e studentëve.
- Shkencëtarët ndihen të kufizuar në të drejtën e tyre për të folur lirshëm dhe për të ndarë haptazi problemet që i shqetësojnë.
Hashtage:
#NASA #NSF #Astronomi #ShkencëNënPresion #Buxheti2026 #KërkimShkencor #KonferencaAAS #CensuraAkademike #EArdhmjaEShkencës