Që nga pushtimi rus i Ukrainës, ekonomia botërore ka kaluar një nga periudhat më të trazuara të dekadave të fundit. Ndërsa Presidenti amerikan Donald Trump dhe Presidenti rus Vladimir Putin pritet të takohen në Alaska për të finalizuar një marrëveshje të mundshme armëpushimi, tregjet financiare janë në ankth për detajet dhe jetëgjatësinë e saj. Pyetja kryesore mbetet: edhe nëse arrihet një armëpushim, sa e qëndrueshme mund të jetë ai?
Goditja ndaj Evropës
Evropa, e varur prej kohësh nga gazi i lirë rus, u përball me një krizë të menjëhershme energjetike. Çmimet e larta paralizuan sektorët industrialë dhe kimikë, ndërsa ekonomia gjermane—motori industrial i kontinentit—mbeti në stanjacion. Indeksi i aksioneve STOXX 600 pësoi rënie, por u rimëkëmb pjesërisht, ndërkohë që aksionet e industrisë së mbrojtjes si Leonardo dhe Rheinmetall pësuan rritje të jashtëzakonshme, përkatësisht mbi 600% dhe 1,500%. Edhe nëse luftimet ndalen, analistët thonë se nevoja për shpenzime të larta ushtarake do të mbetet.
Kriza energjetike
Pas pushtimit, çmimi i naftës Brent u rrit deri në 139 dollarë (rreth 127 euro) për fuçi, ndërsa gazi natyror arriti nivele rekord me një rritje prej gati 300%. Europa u detyrua të zëvendësojë furnizimet nga Rusia duke u mbështetur gjithnjë e më shumë te gazi natyror i lëngshëm nga SHBA. Marrëveshja e re tregtare mes BE-së dhe SHBA-së parashikon rritjen e importeve të energjisë amerikane nga 68 miliardë euro në 2024 në rreth 227 miliardë euro deri në vitin 2027, një objektiv që shumë ekspertë e quajnë të paarritshëm.
Inflacioni i shpërthyer
Lufta dhe ndërprerjet e eksporteve të drithërave nga Rusia e Ukraina, të cilat janë furnizues kryesorë globalë, çuan në rritje të shpejtë të çmimeve të ushqimeve dhe energjisë. Bankat qendrore u detyruan të rrisin ndjeshëm normat e interesit për të frenuar inflacionin. Ndërsa presioni ka rënë në ekonomitë kryesore që nga fundi i 2022, çmimet e ushqimeve mbeten të larta, veçanërisht për vendet në zhvillim.
Ekonomitë e Ukrainës dhe Rusisë
Ekonomia e Ukrainës u shkatërrua, duke detyruar qeverinë të ristrukturojë borxhin prej 18.3 miliardë eurosh në 2024. Obligacionet u luhatën sipas pritshmërive për marrëveshje paqeje dhe tensioneve politike mes Kievit dhe Uashingtonit. Nga ana tjetër, Rusia, pavarësisht sanksioneve të rënda, pa një rimëkëmbje të ekonomisë në 2023-2024 falë shpenzimeve të mëdha ushtarake. Rubla fillimisht ra në nivele rekord të ulëta, por u forcua ndjeshëm—pothuajse 40% kundrejt dollarit këtë vit—teksa tregtia me Kinën në juan zëvendësoi pjesërisht përdorimin e dollarit.
Tregjet valutore të trazuara
Euro humbi rreth 6% kundrejt dollarit në 2022 për shkak të ndikimit ekonomik të luftës. Një armëpushim mund ta ndihmojë monedhën europiane, por ekspertët theksojnë se politikat monetare mbeten përcaktuese. Ndërkohë, përdorimi i sanksioneve financiare ndaj Rusisë dhe ngrirja e 273 miliardë eurove të aseteve shtetërore ruse nga Perëndimi ka nxitur procesin e “de-dollarizimit” global, me gjithnjë e më shumë shtete që kërkojnë të ulin varësinë nga dollari amerikan.
Pasojat afatgjata
Edhe në rast të një armëpushimi të suksesshëm, ndikimi i luftës mbi strukturën energjetike, sigurinë ushqimore dhe marrëdhëniet tregtare ndërkombëtare do të mbetet i thellë për vite. Investitorët po vlerësojnë se çdo marrëveshje paqeje mund të sjellë lehtësim afatshkurtër, por rreziqet gjeopolitike dhe rivalitetet strategjike nuk do të zhduken lehtë.
Pikat kryesore:
- Evropa pësoi goditje të rëndë ekonomike nga varësia ndaj energjisë ruse.
- Lufta nxiti inflacion global dhe trazoi tregjet ushqimore.
- Rusia dhe Kina po rrisin tregtinë në juan, duke ulur varësinë nga dollari.
Hashtage:
#Ukraina #Rusia #TregjetGlobale #Energjia #Inflacioni #Euro #Nafta #Gazi #Gjeopolitikë #Ekonomia