Në sfondin e përplasjes globale mes Shteteve të Bashkuara dhe Kinës për dominimin ekonomik dhe teknologjik, një sektor i vjetër po rilind me rëndësi strategjike: riciklimi i e-mbeturinave. Ndërkohë që SHBA përpiqet të reduktojë varësinë nga zinxhiri i furnizimit kinez për metalet e rralla (rare earth), vëmendja po zhvendoset te kompjuterët, telefonat dhe pajisjet elektronike të hedhura si burime të vlefshme. Javën e kaluar, Departamenti i Mbrojtjes i SHBA investoi drejtpërdrejt në MP Materials — kompania që menaxhon të vetmin minierë të metalit të rrallë në SHBA — ndërkohë që startup-e të reja po zhvillojnë metoda për të nxjerrë materiale kritike nga pajisjet e vjetra.
Riciklimi elektronik nuk është më thjesht për të mbledhur kanaçe dhe letra. Tashmë ai është kthyer në një industri komplekse që proceson bateri elektrike, turbina ere dhe panele diellore për të nxjerrë jo vetëm ar, argjend, bakër dhe alumin, por edhe elemente të rralla si neodymium dhe terbium. Këto metale janë thelbësore për prodhimin e avionëve luftarakë, pajisjeve mjekësore, makinave elektrike dhe armëve ushtarake.
Sipas Kunal Sinha nga Glencore, një nga emrat më të mëdhenj në tregtinë dhe riciklimin e metaleve, riciklimi do të luajë një rol shumë më të madh në të ardhmen. Me rreth 15% të inputeve të riciklueshme në rafineritë e saj në Kanada, Glencore ka përvojë dekadash në nxjerrjen e metaleve nga mbetjet elektronike. Që nga viti 1980, fabrika në Quebec ka qenë një nga më të mëdhatë në botë për këtë qëllim.
Tarifat e reja prej 50% për bakrin, të shpallura së fundmi nga Presidenti Trump, rrisin edhe më shumë presionin për burime të brendshme dhe të qëndrueshme të këtij metali. Rreth gjysma e bakrit në SHBA importohet, dhe kjo e bën edhe më tërheqës riciklimin, sidomos kur kërkesa për bakër pritet të rritet me 45% deri në vitin 2050.
Riciklues ndërkombëtarë kanë nisur të investojnë në SHBA. Kompani gjermane si Wieland dhe Aurubis kanë ndërtuar impiante në Kentucky dhe Georgia, me investime që shkojnë deri në 740 milionë euro. Sipas CEO të Aurubis, Toralf Haag, këto impiante ndihmojnë që SHBA të bëhet më e pavarur në zinxhirin e furnizimit me metale të rëndësishme.
Ndërkohë, e-mbeturinat po grumbullohen me ritme rekord. Sipas OKB-së, në vitin 2022 u prodhuan 62 milionë tonë metrikë, një rritje prej 82% që nga viti 2010. Vetëm në SHBA u prodhuan rreth 8 milionë tonë, por vetëm 15-20% e tyre u ricikluan siç duhet. Industria e riciklimit të e-mbeturinave ka gjeneruar 26 miliardë euro të ardhura në 2024, dhe pritet të rritet me 8% në vit.
Kina kontrollon rreth 90% të tregut global të metaleve të rralla. Në prill, Pekini vendosi kufizime për eksportin e shtatë metaleve të tilla, si kundërpërgjigje ndaj tarifave amerikane — duke detyruar prodhues si Ford të mbyllin përkohësisht fabrikat për mungesë magnetesh. SHBA është përpjekur të kundërpërgjigjet me investime në miniera të reja dhe riciklim inovativ. Kompani si Illumynt dhe Cyclic Materials po përdorin teknologji të avancuara për të nxjerrë elementë të rrallë nga disqet e vjetra dhe motorët e makinave elektrike.
Sektori i baterive të përdorura është gjithashtu një burim i nxehtë. Nga këto bateri nxirren litium, bakër, kobalt dhe alumin, thelbësore për prodhimin e baterive të reja për EV. Kompanitë si Ascend Elements dhe Redwood Materials po përpiqen të përfitojnë nga kreditë tatimore të epokës Biden, por këto mund të rrezikohen nga ndryshimet në buxhetin e ri federal. Investitorët, sipas Sinha nga Glencore, duhet të kenë kujdes të mos investojnë thjesht për shkak të entuziazmit, por mbi baza reale të tregut.
Tri pika kyçe:
- E-mbeturinat po kthehen në burim strategjik për SHBA në luftën tregtare me Kinën.
- Riciklimi pritet të plotësojë 45% të nevojës për bakër deri më 2050.
- Vetëm 15-20% e e-mbeturinave riciklohen në SHBA, duke lënë hapësirë të madhe për rritje.
Hashtage:
#EMbeturina #RareEarth #RiciklimiTeknologjik #EnergjiEV #KinaSHBA #MetaleTeRralla #EkonomiQarkulluese #TeknologjiEShendetshme #ZinxhirFurnizimi #StartupRiciklimi